و العَجَبُ مِن مَخلوقٍ يَزعُمُ أَنَّ اللّهَ يَخفى عَلى عِبادِهِ و هُوَ يَرى أَثَرَ الصُّنعِ فى نَفسِهِ بِتَركيبٍ يُبهِرُ عَقلَهُ و تَأليفٍ يُبطِلُ حُجَّتَهُ . « 1 » و شگفت از مخلوقى كه مىپندارد خدا از بندگانش پوشيده است ، در حالى كه اثر صنع را در تركيب مُحيّر العقول خويش و پيوند اجزايش به گونه‌اى كه انكار را بر نمىتابد ، مىبيند . و نيز در تبيين آيه 53 از سوره فصّلت : " وَ فِى أَنفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ ؛ و در خود شما ، آيا نمىبينيد " ، مىفرمايد : إنَّهُ خَلَقَكَ سَميعا بَصيرا ، تَغضبُ و تَرضى ، و تَجوعُ و تَشبَعُ ، و ذلِكَ كُلُّهُ مِن آياتِ اللّهِ . « 2 » او تو را شنوا و بينا آفريده است . خشم مىگيرى و خشنود مىشوى ، گرسنه مىشوى و سير مىگردى و اينها همه از نشانه‌هاى خداست . جالب توجّه است كه هشام بن حكم ، از شاگردان و ياران سخن‌شناس امام صادق عليه السلام نيز همين معناى روشن را از آيات و روايات خودشناسى استنباط كرده و درباره خداشناسى از طريق خودشناسى مىگويد : خداوند عز و جل را از طريق نفْسِ ( خويشتنِ ) خويش شناختم ؛ چرا كه نفس من ، نزديك‌ترين چيز به من است و مىبينم كه پاره‌هايى گِرد هم آمده و بخش‌هايى با هم تناسب يافته است . « 3 » و در پايان اشاره مىكند كه مقصود از سخن خداوند متعال كه مىفرمايد : " وَ فِى أَنفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ " ، همين معناست . امّا با كمال تأسّف بايد گفت : در تبيين حديث خودشناسى ، معناى روشنى كه

--> ( 1 ) . بحار الأنوار : ج 3 ص 152 . ( 2 ) بحار الأنوار : ج 70 ص 134 . ( 3 ) ر . ك دانش‌نامه عقايد اسلامى : ح 3468 .